Avrupa Birliði düzenlemeleri çerçevesinde, ülkeler arasýnda gerçekleþtirilen para transferlerinin hýzý ile kalitesini artýrmak ve maliyetlerini düþürmek amacýyla International Bank Account Number-IBAN adý verilen uluslararasý banka hesap numarasý standardý geliþtirilmiþtir. IBAN bugün 33 Avrupa ülkesinde kullanýlmaktadýr.
IBAN'ýn amacý Avrupa ülkelerindeki banka ve diðer finansal kurumlar aracýlýðý ile gerçekleþtirilen para transferlerindeki hatalarý ve bundan doðan gecikmeleri engellemektir. IBAN sayesinde transfer edilen para daha hýzlý ve hatasýz bir biçimde göndericinin hesabýndan alýcýnýn hesabýna geçmekte; böylece, iþlemlerde oluþan hatalardan kaynaklanan bekleme süreleri ve ek maliyetler ortadan kalkmaktadýr.
|
|
IBAN, Hesap Sahiplerine Nasýl Kolaylýk Saðlar?
Günümüzde her ülkenin ve bankanýn hesap numaralarýnýn biçimi ve uzunluðu farklýdýr. Bir baþka ülkeye veya bankaya para transferi yapacak olan müþteriler, hesap numaralarýnda belirli bir standart olmadýðýndan, para transferi yapacaklarý kiþiden aldýklarý karþý hesap numarasýnýn doðruluðundan emin olamamaktadýrlar.
Bir mal veya hizmet alýmý söz konusu ise bir çok farklý satýcý tarafýndan gelen faturalarýn üzerinde deðiþik yapýda hesap numaralarý yer almakta; bu da para gönderecek ithalatçý firmalarýn/kiþilerin hata yapmalarýna neden olmaktadýr. Sonuç olarak yanlýþ hesap numaralarý ile yapýlan para transferleri gerçekleþmemekte; karþý hesap numarasýnýn hatalý olduðu, para karþý bankaya ulaþtýðýnda ortaya çýkmaktadýr. Hatalý iþlemin düzeltilmesi için bir çok operasyon yapýlmakta, iþlemlerin süresi uzamakta ve maliyeti yükselmektedir.
IBAN uygulamasýna geçen ülkelerde banka hesap numaralarýnýn her biri için hesap sahiplerine bir IBAN verilir. Her ülke için belirli bir biçimi ve standardý bulunan IBAN'ýn içinde özel bir þifreleme algoritmasý ile elde edilen iki basamaklý "kontrol rakamý" bulunmaktadýr. Bir baþka ülkeye ya da bankaya para transfer etmek isteyen bir müþteri, elindeki IBAN'ý gönderici bankaya verdiðinde, para, alýcý bankaya gitmeden önce alýcý hesabýn IBAN'ý gönderici bankada kontrol edilir. IBAN yanlýþ ise para karþý bankaya gönderilmez ve yanlýþ iþlem engellenmiþ olur.
IBAN'ýn Kullanýmý
Almanya'da yaþayan Ahmet Bey'in, Türkiye'deki oðlu Ali'ye havale göndermek istediðini varsayalým.
- Ali, eðer bilmiyorsa X bankasýna giderek hesabýna ait IBAN numarasýný öðrenir.
- Ali, IBAN numarasýný babasýna iletir.
- Oðlundan parayý havale edeceði hesabýn IBAN'ýný öðrenen Ahmet Bey Almanya'daki Y bankasýna gider. Ahmet Bey oðlunun IBAN'ýný Y bankasýndaki görevliye verir ve bu hesaba havale yapmak istediðini söyler.
- Y Bankasý görevlisi, Ahmet Bey tarafýndan verilen IBAN'ýn doðru olup olmadýðýný önündeki ekrandan kontrol eder. Verilen IBAN doðru ise para transferi gerçekleþir.
- Para transferi doðru IBAN ile gerçekleþtiðinden, Almanya'daki Y bankasýndan gelen havale mesajý Türkiye'deki X bankasýna ulaþtýðýnda Ahmet Bey'in gönderdiði miktar, oðlu Ali'nin hesabýna otomatik olarak geçer.
IBAN Standardý (IBAN Nasýl Oluþturulur?)
IBAN, dünyadaki tüm banka hesaplarý içinde yalnýzca bir hesabý iþaret eden; rakam ve harflerden oluþur. Her hesabýn bir IBAN'ý vardýr ve bir IBAN, yalnýzca bir hesabý iþaret eder.
Bir IBAN, en fazla 34 basamaktan oluþur. IBAN'ýn ilk dört hanesi, iki haneli ülke kodu ve iki haneli kontrol rakamýdýr. Kontrol rakamý, IBAN'ýn doðru ve geçerli olup olmadýðýný gösterir. IBAN'ýn bundan sonraki kýsmý, ulusal banka hesap numarasýný içerir. Bu bölüm, IBAN'ýn toplam uzunluðu 34 haneyi aþmayacak þekilde her ülke tarafýndan serbestçe belirlenebilir.
Ülkemizin IBAN uzunluðu 26 hane olarak belirlenmiþtir. Türkiye IBAN'ýn biçimi aþaðýdadýr:
Bazý Avrupa Ülkelerinin IBAN Standartlarý Aþaðýdadýr:
| Ülke |
Uzunluk |
Örnek Numaralar |
| Almanya |
22 |
DE89 3704 0044 0532 0130 00 |
| Avusturya |
20 |
AT61 1904 3002 3457 3201 |
| Belçika |
16 |
BE68 5390 0754 7034 |
| Danimarka |
18 |
DK50 0040 0440 1162 43 |
| Finlandiya |
18 |
FI21 1234 5600 0007 85 |
| Fransa |
27 |
FR14 2004 1010 0505 0001 3M02 606 |
| Hollanda |
18 |
NL91 ABNA 0417 1643 00 |
| Ýngiltere |
22 |
GB29 NWBK 6016 1331 9268 19 |
| Ýsveç |
24 |
SE35 5000 0000 0549 1000 0003 |
| Ýsviçre |
21 |
CH39 0070 0115 2018 4917 3 |
IBAN'ýn Elektronik Ortamda ve Kaðýt Ortamýndaki Gösteriliþi
IBAN numarasý, elektronik ortamda iþlenecek ya da saklanacak ise (örneðin bilgisayara ya da ekrana IBAN giriþi yapýlmasý) tüm harf ve rakamlar yan yana boþluk veya herhangi bir ayrým karakteri (ayraç, virgül, tire vb.) olmaksýzýn yazýlmalýdýr. Bu gösterim þekline "elektronik gösterim" adý verilmektedir.
IBAN'ýn kaðýt üzerine basýlmasýna yönelik gösterimine ise "yazým gösterimi" adý verilir. Bu gösterimde ise IBAN soldan 4'lü basamaklara ayrýlarak yazýlýr. Numaranýn 4'erli gruplar halinde yazýlmasýndan sonra son kýsýmda rakam artýyorsa bunlar da yan yana yazýlýr.
IBAN'ýn Elektronik Gösterimi
TR5600061000 00012990022302
IBAN'ýn Yazým Gösterimi
TR56 0006 1000 0001 2990 0223 02
Türkiye'de IBAN Kullanýmý
Türkiye'de IBAN kullanýmý 1 Eylül 2005 tarihinden itibaren baþlayacaktýr. Bu tarihten itibaren ülkemizde faaliyet gösteren tüm bankalar, müþteri tarafýndan talep edilen ve para transferine konu olan her bir hesap (vadesiz TL ve döviz hesaplarý) için birer IBAN numarasý üretmiþ olacaklardýr.
Ayrýca bankalar 1 Eylül 2005'ten itibaren IBAN ile yurt dýþýna havale taleplerini karþýlamaya ve yurt dýþýndan IBAN ile gelen havaleleri kabul etmeye baþlayacaklardýr.
IBAN'ýn Yurt Ýçi Para Transferlerinde Kullanýmý
IBAN, yurt dýþý para transferlerinde olduðu gibi ülkemizdeki bankalar arasýndaki yurt içi para transferlerinde (EFT iþlemlerinde) de 1 Eylül 2005 tarihinden itibaren kullanýlmaya baþlanacaktýr.
Böylece 1 Eylül 2005'ten itibaren müþteriler, bir banka ve diðer finans kurumundan, Türkiye'deki bir baþka banka ve diðer finans kurumu nezdindeki bir hesaba IBAN ile EFT havalesi gönderebileceklerdir.
IBAN ile yapýlan para transferlerinde alýcýnýn þubesi, þehri vb. detaylarý bilmeye gerek olmayacak, yalnýzca hesap numarasý ile transfer iþlemi gerçekleþtirilebilecektir.
Böylece ülkelerarasý para transferlerinde olduðu gibi ülkemizdeki bankalar arasý EFT iþlemlerinde de karþý banka hesap numarasýnýn yanlýþ yazýlmasýndan doðacak gecikme, yanlýþ hesaba geçme vb. riskler ortadan kaldýrýlmýþ olacaktýr.
Gerek yurt içi gerekse yurt dýþý para transferlerinde IBAN uygulamasý zorunlu olmayýp mevcut hesap numaralarý ile para transferi yapýlmasýna devam edilecektir. Para transferlerinde IBAN kullanmak alýcý ve göndericinin tercihine baðlýdýr.
Müþteriler Ne Yapmalý?
Banka hesaplarýnýzýn IBAN'larýný almak için bankanýza baþvurunuz. Hesaplarýnýza ait IBAN'larýnýzý yalnýzca bankanýzdan alabilirsiniz. Baþka kiþi, kurum ve kuruluþlarýn hesabýnýza IBAN üretme yetkisi bulunmamaktadýr.
IBAN ile gelen kolaylýklardan yararlanmak için hesabýnýza para gönderecek olan kiþilere IBAN'ýnýzý iletiniz; ülkeler arasý ya da bankalar arasý para transferi yapacaðýnýz kiþilerin IBAN'ýný isteyiniz. Ticaret yaptýðýnýz ya da size para transferi yapan kiþi ve kuruluþlara vereceðiniz dokümanlara IBAN numaranýzý mümkün olduðunca yazýnýz.
IBAN ile yapýlan para transferlerindeki hata olasýlýðý oldukça düþüktür, gönderdiðiniz ve hesabýnýza gelen IBAN'lý para transferleri hesap numarasý ile yapýlan para transferlerine göre çok daha çabuk sonuçlanýr. Bu nedenle yalnýz uluslararasý para transferlerinde deðil, yurt içi havale ve EFTiþlemlerinizde de IBAN kullanmayý tercih ediniz.
| 
